حدیث روز

عيد نوروز در قرآن و فرهنگ اسلامي
واژه عيد در قرآن کريم تنها يک بار در آيه 114 سوره مائده آمده است؛ «عيسي بن مريم گفت: پروردگارا! براي ما از آسمان مائده‌اي بفرست؛ تا اين روز براي ما و کساني که پس از ما مي‏آيند، عيد باشد که تو بهترين روزي دهندگاني و آيت و حجتي از جانب تو براي ما باشد». عيد، روزي است که در آن سود و منفعتي به دست بيايد و در شرع مقدس اسلام، روزهاي غدير، قربان و فطر، عيد ناميده مي‏شوند که در عيد اضحي، قرباني و در عيد فطر، زکات فطره مطرح است و در غدير، حضرت علي عليه‌السلام به امامت منصوب شد. همچنين گفته شده که عيد، روزي است که در آن نماز ويژه‌اي برگزار کنند يا روزي است که مجمعي در آن فراهم آيد يا آن که عيد روزي است که خلق از ماتم به شادماني بازگردند يا روزي است که تفاوتي ميان درويش و توان‌گر نباشد. از سوره مائده استفاده مي‏شود که حضرت عيسي مسيح عليه‌السلام روز نزول مائده را که سال‌روز وقوع يک معجزه الهي در تاريخ است، براي همه انسان‏ها عيد قرار داده است؛ تا اين روز، آيت و حجتي از جانب خداوند، براي مردمان در تمامي اعصار باشد و به برکت اين پديده، همه ساله شادماني و خجستگي آن روز تکرار شود.
از آن جا که مائده به معناي خوان پرنعمت، تنها دو بار در سوره مائده آمده، مي‌توان گفت: نزول رزق از آسمان به درخواست حضرت عيسي مسيح عليه‌السلام، ويژگي خاصي داشته و به خاطر آن، عنوان مائده به آن تعلق گرفته است. راغب اصفهاني مي‏نويسد: مائده، طبق و خواني است که در آن طعام باشد که هم به آن طبق و هم به طعام، مائده گفته مي‌شود. بنابراين، عيد در اين سوره، به نزول يک برکت آسماني در پوشش طبق يا طبق‌هايي از طعام و خوردني اشاره دارد که مي‌تواند در تکرار و بازگشت آن روز نيز همان برکات وجود داشته باشد و از اين جهت، آيت و حجتي ديگر از جانب خداوند متعال براي انسان‏ها و فرصتي ديگر براي ايجاد ارتباط با خدا و يادآور خدا در دل‌ها و زبان‌ها باشد.

عيد در روايات اسلامي
جمعه، فطر، اضحي و غدير خم، مهم‌ترين روزهايي هستند که از آنها در روايات اسلامي با عنوان عيد ياد شده است و هر يک از اين روزها، اعمال، آداب و مراسم مشترک يا خاصي دارند. مهم ترين اعمال و آداب مشترک اين اعياد عبارتند از: غسل، پوشيدن جامه نيکو، استعمال بوي خوش، خواندن نماز و دعا و علاوه بر اينها، هر کدام از آنها اعمال ويژه‌اي نيز دارند. نکته جالب توجه در اين اعمال، آداب و دعاهاي آن است که اغلب به نزول فرشتگان و ارواح وارستگان و فرود آمدن برکات آسماني اشاره شده است؛ چنان که تلاوت سوره قدر، به منظور اشاره به قدر و شرف و عظمت اين اعياد و تأکيد بر نزول فرشتگان و روح از آسمان، در نمازهاي ويژه اين اعياد مطرح شده است.
در شب جمعه، ملائکه از آسمان به زير مي‏آيند و در پسين پنجشنبه و شب جمعه و روز جمعه تا غروب آفتاب، جز صلوات بر محمد و آل محمد صلي‌الله‌عليه‌و‌آله چيز ديگري نمي‌نويسد. شب عيد اضحي (قربان) از شب‌هاي با برکت است و يکي از آن چهار شبي است که نگاه داشتن احيا در آن شب، توصيه شده است؛ زيرا درهاي آسمان در اين شب باز است. در روايات آمده است که فضيلت شب عيد فطر، کمتر از شب قدر، يعني شب نزول قرآن، ملائکه و روح نيست. عيد غدير خم نيز از عظيم ترين اعياد است و نامش در آسمان، روز عهد معهود است و آن روزي است که حضرت رسول صلي‌الله‌عليه‌و‌آله، امير المؤمنين عليه‌السلام را به خلافت خود برگزيد. احسان و انفاق در اين روز، مانند شب قدر، پاداشي چندين برابر روزهاي ديگر دارد.

عيد نوروز و آداب آن
در روايتي از معلي بن خنيس، از نوروز، اين گونه تجليل شده است: نوروز، روزي است که کشتي نوح بر کوه جودي
قرار گرفت؛ روزي است که جبرئيل بر نبي عليه‌السلام نازل شد؛ روزي است که رسول اکرم صلي‌الله‌عليه‌و‌آله، علي عليه‌السلام را بر دوش کشيد؛ تا بت‏هاي قريش را از بالاي کعبه رمي کند؛ روزي است که نبي عليه‌السلام به وادي جن رفت و از ايشان بيعت گرفت؛ روزي است که براي علي عليه‌السلام از مردم بيعت گرفت (غدير خم)؛ روزي است که قائم آل محمد (عج) ظهور خواهد کرد و روزي است که امام عصر (عج) بر دجال پيروز خواهد شد. در مفاتيح الجنان چنين آمده است: «چون نوروز شود، غسل کن و پاکيزه‌ترين جامه‏هاي خود را بپوش و به بهترين بوهاي خوش، خود را معطر گردان و چون از نمازهاي پيشين و پسين و نافله‏هاي آن فارغ شدي، چهار رکعت نماز بگذار؛ يعني هر دو رکعت به يک سلام و در رکعت اول بعد از حمد، ده مرتبه سوره قدر (انا انزلناه) و در رکعت دوم بعد از حمد، ده مرتبه سوره قل يا ايها الکافرون و در رکعت سوم بعد از حمد، ده مرتبه «قل اعوذ برب الناس» و «قل اعوذ برب الفلق» را بخوان و بعد از نماز به سجده شکر برو و اين دعا را بخوان: اللهم صل علي ... و بسيار بگو يا ذوالجلال و الاکرام».

نماز عيد نوروز
نماز عيد نوروز مشتمل است بر قرائت سوره حمد و يکي از سوره‏هاي قدر، کافرون، توحيد، فلق و ناس و بسيار شبيه به نمازي است که ضمن آداب و اعمال روز جمعه و يا اعمال روز عيد غدير خم، وارد شده است.
از آن جا که قرائت سوره قدر در نماز عيد نوروز توصيه شده است، مي‏توان دريافت که عيد نوروز نيز چون ديگر اعياد اسلامي با نزول برکات و آيات الهي همراه است. تأکيد بر قرائت سوره‏هاي کافرون، توحيد، معوذتين نيز مي‏تواند اشاره به درخواست دفع انواع شرور و بدي‌ها داشته باشد.

دعاي عيد نوروز
دعاي مخصوص عيد نوروز با درود و صلوات بر رسول اکرم صلي‌الله‌عليه‌و‌آله و آل او و اوصيا و همه انبيا و رسولان آغاز مي‏شود و آن گاه با فرستادن درود بر ارواح و اجساد ايشان ادامه مي‏يابد. در اين دعا آمده است: «هذا الذي فضله و کرمته و شرفته و عظمته خطره».
اين فراز با اندکي جابه جايي در کلمات، در دعاي مخصوص ماه مبارک رمضان، نيز آمده است.
فراز پاياني دعاي مخصوص عيد نوروز اين است: «اللهم... ما فقدت من شي فلا تفقدني عونک عليه حتي لا اتکلف ما لا احتاج اليه يا ذوالجلال و الاکرام» و از آن جهت که در آن سخن از گم شدن و گم شده‏ها به ميان مي‏آيد، بيش از اندازه قابل توجه است؛ زيرا عيد نوروز، همان روزي است که حضرت سليمان عليه‌السلام، انگشتري خويش را پس از مدتي پيدا کرد.

نوروز از ديدگاه امام صادق عليه‌السلام
معلي بن خنيس مي‏گويد: صبح‌گاه نوروز، به حضور امام صادق عليه‌السلام رسيدم. حضرت از من پرسيد: معلي! آيا از امروز چيزي مي‌داني؟ گفتم: خير؛ اما ايرانيان، امروز را بزرگ مي‏دانند و به همديگر تبريک مي‌گويند. امام فرمود: گرامي‌داشت امروز، به سبب وقايعي است که براي تو بازگو مي‌کنم؛
نوروز همان روزي است که خداوند از بندگان خود ميثاق گرفت که بنده خدا باشند؛ براي او شريک قائل نشوند و غير از خداوند، کسي را عبادت نکنند؛ يعني روز آزادي است.
نوروز، همان روزي است که براي نخستين بار خورشيد طلوع کرد؛ يعني روز روشنايي و درخشش است.
نوروز، روزي است که کشتي نوح عليه‌السلام بر «جودي» نشست؛ يعني روز نجات از عذاب الهي است.
نوروز، روزي است که حضرت ابراهيم عليه‌السلام بت‌ها را شکست؛ يعني روز مبارزه با شرک و بت‌پرستي است.
نوروز، همان روزي است که جبرئيل امين بر پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله هبوط کرد؛ يعني روز دريافت پيام الهي است.
نوروز، همان روزي است که رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله، حضرت علي عليه‌السلام را بر دوش گرفت و بت‏هاي قريش را از بالاي کعبه بر زمين ريخت؛ يعني روز پيراستن خانه‏هاي پاک از آلودگي‌هاست.
نوروز، روزي است که پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله، حضرت علي عليه‌السلام را در محل غدير خم به مردم به عنوان اميرالمؤمنين معرفي کرد؛ يعني روز پيمان با ولايت است.
نوروز، همان روزي است که قائم آل محمد صلي‌الله‌عليه‌وآله، حضرت مهدي عليه‌السلام، ظهور پيدا مي‏کند و بر دشمنان عدالت پيروز مي‏شود و حکومت عدل الهي تشکيل مي‌دهد.
امام صادق عليه‌السلام فرمود: «نوروز که مي‏آيد، ما منتظر فرج آل محمد صلي‌الله‌عليه‌وآله هستيم؛ زيرا نوروز از روزهاي ما و روزهاي شيعيان ماست و شما آن را از دست داديد و پارسيان آن را نگه داشتند».1

پي‌نوشت:
1. مجلسي، بحارالانوار، ج 59.