حدیث روز

سيدغلامحسن خاکزاد شاهاندشتي

بازي‏هاي رايانه‌اي، ابزار قدرت نرم
بازي‏ها به ابزارهاي رسانه‌اي بسيار تأثيرگذاري تبديل شده‌اند و به دليل ويژگي‏هاي خاص، توانايي فرهنگ‌سازي و تغيير رفتار را در جوامع گوناگون دارند. اين ابزار رسانه‌اي، فرصتي جديد را در دست نيروهاي نظام غربي، به ويژه آمريکا قرار داده تا به وسيلة آن به توجيه دو دهه عملکرد خود در جهان بپردازد و اذهان جامعة جهاني را به سمت توجيه افکار خود، سوق دهند.
امروز استکبار جهاني، دنياي اسلام را صريحاً تهديد مي‏‏کند و سخن از جنگ صليبي مي‏‏گويد و شبکه استکباري صهيونيست و سازمان‏هاي جاسوسي آمريکا و انگليس در همه دنياي اسلام، سرگرم فتنه انگيزي‌اند و هزار‏ها فيلم سينمايي و بازي رايانه‌اي و امثال آن را با هدف زشت نماياندن چهره اسلام و مسلمين، توليد و روانه بازارها مي‏‏کنند.
باندهاي بين المللي زر و زور که براي تسلط بر منافع ملت‌ها، سازمان نظامي ناتو را تشکيل داده بودند، اکنون براي نابودي هويت ملي جوامع بشري و تحقق بيشتر اهدافشان، در پي تشکيل «ناتوي فرهنگي» هستند؛ تا با استفاده از امکانات زنجيره اي متنوع و بسيار گسترده رسانه‌اي، سررشته تحولات سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي کشورها و ملت‌ها را به دست بگيرند که بايد هشيارانه اين مسئله را زير نظر داشت.1

تاريخچه شکل گرفتن اولين بازي‏هاي رايانه اي:
توليد بازي‏هاي رايانه‌اي دنيا به سال 1962م. باز مي‏‏گردد؛ زماني که استيفن راسل، يکي از دانشجويان دانشگاه MIT، اولين بازي رايانه‌اي را با نام جنگ فضايي نوشت. اين بازي بر روي رايانه‌اي به نام PDP1 -که اندازه‌اي در حدود يک اتومبيل داشت- اجرا مي‏‏شد. داستان بازي، همان جنگ سفينه‏ها بود و شما بايد سفينه طرف مقابل را نابود مي‏‏کرديد. بعد از آن، شرکت آتاري در سال 1973م. بازي پونگ را ساخت که يک بازي ساده و متشکل از تعدادي مستطيل سياه و سفيد بود که چندان خلاقيتي در آن وجود نداشت؛ اما آغاز بازي‏هاي رايانه‌اي در ايران (1360)، با بازي‏هاي آتاري شروع شد.

بازي‌هاي رايانه‌اي، مربيان نسل فردا
در ايالات متحده، اين بازي‏ها بر طيف گسترده اي از اجتماع - از هر سن، شغل يا جنسيتي - تأثير مي‏‏گذارند. بنابراين، حتماً بايد تأثير واقعي بازي‏ها بر ذهن و رفتار مردم را درک کنيم؛ تا بفهميم که آنها چطور بر برداشت ما از دنياي اطرافمان، تأثير مي‏‏گذارند و چه تفاوتي با ديگر رسانه‏ها دارند.
اهميت جوانان به عنوان بخشي از اجتماع در خاورميانه امروزي، روز به روز بيشتر مي‏‏شود. از اين رو، طرح اين سوال اهميت دارد که جوان‌ها در هر منطقه با کدام بازي‏هاي کامپيوتري بازي مي‏‏کنند و هويت شخصيت‏هاي اصلي اين بازي‏ها چطور شکل گرفته است؛ زيرا اين موضوع به نوعي به معناي خودِ مجازي بازيکن است. وقتي بحث هويت اسلامي يا عربي در بازي‏هاي ويديويي مطرح مي‏‏شود، بايد بازي‏هاي منطقه خاورميانه و قهرمان‏ها و نمونه‏هايي از نقش‏هايي را که اين بازي‏ها به بازيکن ارائه مي‏‏دهند، بررسي کنيم؛ اما از آن جا که اغلب بازي‏هاي موجود در بازارهاي خاورميانه، در کشورهاي خارجي مانند - آمريکا و اروپا - ساخته شده‌اند، طرح سؤال زير نيز مهم است: شخصيت‏هاي مسلمان يا عرب به چه صورت در بازي‏هاي غربي به تصوير کشيده مي‏‏شوند؟
در اين ميان، بازي‏هاي ويديويي رابطه متقابلي با اجتماع دارند و بازيکن همان قدر که مصرف کننده محسوب مي‏‏شود، اجراکننده نيز هست و اين گونه است که تجربه بازي از فردي به فرد ديگر تغيير مي‏‏کند.
متأسفانه، خشونت در بازي‌هاي رايانه‌اي، يکي از موضوعاتي است که بحث‏ها و نگراني‏هاي بي‌شماري را دامن زده است. والدين، معلمان و سياست مداران با خشونت و نمايش خون و خون‌ريزي در بازي مخالفند.
والدين از اين که بچه‏ها چه بازي‏هايي مي‏‏خرند، بي‌اطلاعند. آنان دوست دارند که اين بازي‌ها، جذابيت زندگي واقعي را نشان دهند. والدين از اين که فرزندانشان شاهد صحنه‏هاي خشونت آميز بوده، نسبت به ديگران رفتارهاي خشن داشته باشند، بسيار هراسانند؛ مثل بازي‌هاي Counter Strike , Mortal Combat که منجر به تيراندازي در مدارس کلمبيا شد و مجروحان فراواني را بر جاي گذاشت؛ به طور مثال، درباره بازي Sims کمتر سخن گفته شده است. در اين بازي، بازيکن (گيمر)، مي‏‌سوزاند؛ مي‏‌کشد و کاراکترها را با گرسنگي دادن و نگه داشتن آنها در اتاق‌هايي در حال سوختن، عذاب داده، به قتل مي‏‌رساند. منتقدين بر اين باورند که در اين نوع بازي، قانون‏هاي متناقض هرزگي رايج است. برهنگي در مکان‌هاي عمومي، نوازش و بوسيدن، هم‌جنس‌گرايي و... در اين بازي، معمول است و شايد بتوان گفت که خشن بودن يا هرزه‌گي را مي‏‏آموزند؛ اما عده‌اي از دانشمندان بر آموزشي بودن بعضي بازي‏هاي رايانه‌اي تأکيد کرده، مي‏‏گويند:
بازي‏ها يک رسانه مشروع فرهنگي هستند2 و علاوه بر اين که مي‏‏توانند در بخش‏هاي مختلف برنامه‏هاي آموزشي و درسي جا داشته باشند، مانند فيلم، تلويزيون و ادبيات، مستحق نقد و تحليل هستند. بازي‏هاي رايانه‌اي چه مي‏‏کنند و چرا خانواده‏ها با اين جريان موافق نيستند؟
واقعيت آن است که بازي‌هاي رايانه‌اي به عنوان يکي از پديده‏هاي جديد دانش بشري، همچون ديگر ساخته‏هاي بشر، دو لبه دارند؛ يک لبه آن استفاده صحيح و به کارگيري آنها در جهت رشد و تعالي است و لبه ديگر آن، استفاده غلط و به کارگيري بازي‌هايي است که از جنبه‏هاي مختلف، با روحيات فرد يا ارزش‌هاي فرهنگي و خانوادگي، او در تضاد است.
بازي‏هاي رايانه‏اي و ويديويي، مانند همه بازي‌ها، هم سرگرم کننده هستند و هم مهارت‏هاي اجتماعي را تقويت مي‏کنند و علاوه بر اين، بازي و صحبت کردن درباره بازي‏ها، بخش مهمي از زندگي کودکان و نوجوانان است.
دو حالت (سرگرمي و آموزشي بودن و نگراني‏هاي اخلاقي) که در بازي‌هاي ويديويي وجود دارد، درگيري‌هاي رواني عميقي را موجب مي‏‌شود؛ اما در اين جريان فکري، عنصر خشونت در بازي، مسائل جنسي و مرگ را به هم مرتبط ساخته است و هدف، پيروزي، نابودي دشمن و غلبه بر مشکلات و مسائل داخل بازي است؛ اين گونه نمايش‌ها، اصول اخلاقي خاصي را به فرد ديکته مي‌کند و او آنها را در زندگي خود حاکم مي‏‌کند. يعني هدف، تنها آخر کار و اخر بازي نيست؛ بلکه هدف در حين بازي به شما القا مي‏شود و خشونت، ترس، وحشت، مسائل جنسي و هرزگي در زمان بازي بر نا خود آگاه انسان که به شدت فعال است، تأثير مستقيم مي‏گذارد و بازيکن را به طرف مطلوب خود سوق مي‏دهد.
هنگامي که شما با اضطراب، بازي Robotron را انجام مي‏دهيد، وقتي روبات‏ها به شما هجوم مي‏‏آورند، فکر مي‏‌کنيد که تهديد شده‌ايد و بايد بازي را به پايان برسانيد و وقتي در يک بازي همه را مي‏‏کشيد، احساس رضايت مي‏‌کنيد، وقتي بازي گروهي است، احساسات مي‏‌توانند احساسات اجتماعي باشند و بازيکن مي‏‏تواند به تيم خود وفادار باشد و از ديدن مشکلات بازيکنان ديگر، احساس رضايت کند.
در اين بازي‌ها خشونت و مسائل جنسي از قالب فردي خارج شده، تبديل به يک هنجار گروهي مي‌شود و در ذهن بازيکنان آهسته آهسته به يک خورده فرهنگ تبديل مي‌شود و چون اين نگاه با نگاه اجتماعي واقعي در تعارض مي‌باشد، فرد دچار اصطکاکات فرهنگي - اجتماعي مي‏شود.
در اين بازي‌ها، بازيکنان مي‏‏توانند رويدادهاي بازي را به مهار خود درآورند. به دليل جاذبه متنوعي که براي اين محصولات وجود دارد، داراي مجموعه‌اي گوناگون هستند؛ بازي‌هاي سبک کلوپي که در آنها تأکيد بر هماهنگي چشم و دست است و بازي‌هاي ايفاي نقش که تصوير و صدا را به مضموني ماجراجويانه مي‏‏افزايد و بازي‌هاي شبيه‌سازي که بازيکنان در آنها بر رشد و تکامل سيستم‌ها، از شهرها گرفته تا کهکشان‏ها، نظارت دارند؛ تا از اين رهگذر، شکل زندگي را تغيير دهند.
بازي‌هاي رايانه‌اي و ويديويي، فرصت‌هايي را براي يادگيري مشاهده‌اي فراهم مي‏‏آورند و افزون بر اين، برخلاف حالت فعل پذير تماشاي تلويزيون، بازي‌هاي الکترونيکي، جنبه فعال بودن را اضافه کرده‌اند که اثر پرداختن به بازي‌ها را تشديد مي‏‏کند.
بازي‌هاي رايانه‌اي داراي وسعت فراوان و همراه با هيجان‏هاي شديدي هستند و از سوي ديگر، مؤلفه‏هاي هيجاني اکثر بازي‌هاي رايانه‌اي، هيجان‌هايي نظير پرخاش‌گري، خصومت و خشم است

چرا بايد بازي‏ها را رده بندي کنيم؟
در نگاه اول دو دسته مهم مورد زير تأثير بازي‏ها قرار مي‏‏گيرند: 1. خانواده. 2. بازيکن.

1. خانواده؛
دو دسته خانواده زير مورد خطاب بازي‏ها هستند:
الف. در خانواده‏هاي مطلع از جريان و هجمه بازي‏ها، نگراني والدين از صحنه‏هاي خشونت‌آميز، ترسناک و نمايش تصاوير جنسي در اين برنامه‏ها، نمايان است. از اين رو، به هر مشاوري روي مي‏‏آورند و چاره‌جويي مي‏‏کنند.
ب. در خانواده‏هاي ديگر به دليل ناآگاهي و عدم اطلاع دقيق از چگونگي بازي‌هاي فرزندانشان، يک مشکل جدي به وجود مي‌آيد و روز به روز آتش تخريب آن بيداد مي‏‏کند.

2. بازيکن (Gamer)؛
الف. اولين نکته قابل توجه، عدم شناخت کافي و درست از ميزان و نوع صحنه‏هاي آسيب‌رسان درون بازي است که عده قابل توجهي از اين موضوع غافلند و يا حاضر به شنيدن ديدگاه‏هاي تبييني در مورد آن نيستند که يکي از علل اين گونه برخورد‏ها، جذابيت بالاي اين بازي‌ها و عدم جايگزين صحيح و جذاب براي آنهاست.
ب. از نتايج مورد الف، ايجاد آسيب‏هاي رواني و اجتماعي، بر اثر استفاده نادرست از بازي‏هاست که نه تنها توده‌اي تخريبي است، بلکه يک نوع سازندگي نيز دارد. سازندگي ترس، وحشت، خشونت، بي بند و باري و ... که مورد خواست سازندگان اين گونه برنامه‏هاست.
يک گيمر مي‏گويد: مي‏‌دانم که اين فقط يک بازي است؛ ولي وقتي بازي مي‏‌کنم، آن را واقعي مي‏‌بينم.
جاذبه دروني بازي‌هاي رايانه اي براي بازيکنان، از چند عامل سرچشمه مي‏‏گيرد که برخي از اين عامل‏ها در خود بازي‌ها وجود دارد و برخي ديگر، ويژگي‌هاي افرادي است که اين بازي‌ها را انجام مي‏‏دهند.