| كتاب الكترونيكى - Book - E |
|
شماره 32 - اردیبهشت 1384 | موضوع :دنياي شيشه اي | رضوان السادات ميرمحمدي |
ارسال برای دوستان 
از انقلاب گوتنبرگ در دهه 1450م.1 و اختراع صنعت چاپ تا پروژه گوتنبرگ و دگرگونى قالب كتابهاى امروزى، همواره انتشار كتاب با فراز و نشيبهاى گوناگونى همراه بوده است.
اگر در دنياى امروز تصور ثبت و ضبط اطلاعات بر استخوان حيوانات، الواح سنگى و چوبى، طومارهاى پاپيروس و. . . بسيار بعيد و دور از ذهن است، زمانى فراخواهد رسيد كه آن چه ما به عنوان كتاب و كتابخانه مىشناسيم، در قالبى متفاوت با نمونههاى فعلى نمايان شود.
توسعه شبكه اينترنت و دسترسى آسان، سريع و با صرف اندك زمانى به انبوه اطلاعات و بانكهاى اطلاعاتى، گروهى از ناشران و طراحان صفحات وب را بر آن داشت تا برخى از كتابهاى ناياب و پرطرفدار خود را در قالب ديجيتال در دسترس عموم قرار دهند.
در واقع، اولين كتابهاى الكترونيكى در اواخر دهه 1980م. ظاهر شدند؛ اما بر اثر غلبه روشهاى سنتى، توليد كتاب به شيوه الكترونيكى، چندان با اقبال عمومى روبهرو نشد.
پذيرش اين موضوع از سوى مردم بسيار دشوار بود كه براى مطالعه كتاب، ساعتها در مقابل صفحه مانيتور بنشينند.
به تدريج با افزايش حجم اطلاعات، وجود نسخههاى متفاوت از يك كتاب و نياز به تبادل اطلاعات، كتاب الكترونيكى و نشر ديجيتال، جايگاهى خاص در دنياى رسانههاى نو پيدا كرد.
كتاب الكترونيكى يا e-book، در واقع به اين معناست كه بخواهيم اطلاعات مكتوب كتاب را به فرم ديجيتالى تبديل نموده، بر روى صفحه مانيتور نمايش دهيم. كتابهاى ديجيتال را مىتوان در قالبهايى چون CD و DVD بر روى شبكه وب و. . . مطالعه كرد. علاوه بر نسخههاى ديجيتال كتابهاى مكتوب (چاپى)، برخى كتابهاى الكترونيكى شكل چاپى ندارند و فقط در دنياى ديجيتال منتشر مىشوند؛ به اين معنى كه همه فرآيندهاى نشر كتاب از زمان تأليف تا نمايش در وب، به صورت الكترونيكى انجام مىگيرد.
كتابهاى الكترونيكى، فرمتهاى مختلفى دارند؛ برخى از آنها به طور خودكار اجرا مىشوند؛ يعنى به صورت فايل اجرايى (Executive) هستند. براى اجراى اين گونه كتابها، كافى است فايل EXE. آن را اجرا نماييد.
گروهى ديگر با فرمت PDF بوده، براى مطالعه آنها لازم است از نرمافزار مخصوص Acrobat Reader استفاده كنيد. فايلهاى PDF سازگارى بيشترى با چاپگرها دارند و با انواع مختلف ويندوز نيز به خوبى سازگار هستند.
برخى كتابهاى الكترونيكى به صورت فايلهاى zip شدهاند و براى اجراى آنها به نرمافزارهاى unzip يا winrar احتياج است.
قالبهاى ديگرى نيز براى كتابهاى الكترونيكى وجود دارد. قالبهايى چون HTML و Word Text كه با توجه به نوع امكانات موجود در كتاب، فرمت مناسب آن نيز متغير خواهد بود.
كتابهاى الكترونيكى از نظر امكانات موجود در آنها، به صورت زير تقسيمبندى مىشوند:
1. كتابهاى الكترونيكى به صورت فقط متن (همانند كتابهاى چاپى).
2. كتابهاى الكترونيكى همراه با تصاوير ثابت، جدولها و نمودارها.
3. كتابهاى الكترونيكى داراى تصاوير متحرك، همراه با پخش فيلم، انيميشن، كليپ و... .
4. كتابهاى الكترونيكى گويا همراه با امكانات صوتى.
5. كتابهاى الكترونيكى چندرسانهاى به همراه امكان پرسش و پاسخ ميان كاربر و كتاب.
مزايا و ويژگىهاى كتابهاى الكترونيكى
1. امكان جستوجوى سريع و طبقهبندى شده اطلاعات.
2. استفاده از امكانات چندرسانهاى.
3. كاهش هزينههاى توليد و چاپ كتاب.
4. عدم نياز به فضاهاى فيزيكى، نظير انبارها و كتابخانهها.
5. دسترسى آسان به نسخههاى متعدد و امروزى كتاب.
6. تسريع در اصلاح و يا انتشار ويرايش جديد.
7. سهولت انتقال كتاب به صورت ضميمه به ايميل (Attachment)، Download و ذخيره آن بر روى ديسكت يا CD.
8. تبادل نظر افراد با يكديگر در رابطه با موضوع موردنظر.
9. امكان تبادل ميان مطالب و نيز مرور همزمان آنها به كمك پيوند به مطالب قبلى يا بعدى (Link).
از مهمترين ويژگىهاى كتابهاى الكترونيكى، دسترسى همزمان به منابع منحصر به فردى چون دايرةالمعارفها، فرهنگ لغات، كتابهاى ناياب و... آن هم به زبانهاى مختلف دنياست؛ مزيتى كه به ندرت در ميان كتابهاى چاپى يافت مىشود.
به نظر مىرسد كه كتابهاى الكترونيكى با وجود امتيازات فراوانى كه نسبت به كتابهاى مكتوب دارند، نتوانند به طور كامل جايگزين كتابهاى فعلى شوند؛ زيرا لذت بردن از ورق زدن كتاب، جمعآورى كتابهاى ارزشمند و ايجاد كتابخانه شخصى، هديه دادن و هديه گرفتن كتاب، امكان مطالعه در پارك و... چيزهايى نيستند كه كتابهاى الكترونيكى و ديجيتال حداقل تا چند سال آينده امكان برخوردارى از آن را داشته باشند.
لذت بردن از كتابهاى الكترونيكى، مستلزم دسترسى به خطوط پرسرعت اينترنت، حفظ كپىرايت براى ناشر و مؤلف و البته عادت كردن به مطالعه كتاب بر روى صفحه مانيتور است.
فهرستى از چند كتابخانه الكترونيكى موجود در اينترنت
كتابخانه ملى ايران: www.nli.ir.new
كتابخانه الكترونيكى فارسى: www.freepgs.com.pol
كتابخانه مدارك علمى ايران: www.irandoc.ac.ir.Library.default.htm
كتابخانه الكترونيكى تبيان (با امكان اينترنت رايگان در سايت): tebyan.net
كتابخانه مجازى داستانهاى فارسى: ketabkhaneh.i8.com
كتابهاى الكترونيكى استاد آنلاين: tebyan.net
كتابخانه مجازى كانون انديشه جوان: www.canoon.org
كتابهايى با موضوع امام زمان عليهالسلام: www.ghadeer.org.site.abasaleh.index.html
كتابخانه مجلس: www.majlislib.com
پىنوشت
1. بهروز حيدرى، دورنگاهى به آينده كاغذ. تعداد مراجعه 912 بار